Opowieści ze starej szafy 3

 Jest w naszej rodzinie taka tradycja, że najstarszy męski potomek z najstarszego syna nosi imię Józef. Tak miał na imię najstarszy brat mojego ojca, mój dziadek – najstarszy syn mojego pradziadka, który będąc Józefem był też najstarszym synem prapradziadka, sam też był pierworodnym… itd.
Józef to ważne imię w naszej familii, on dzierży klucze historii, on przekazuje następnym pokoleniom znaki naszej tu bytności. Jestem pierwszym nie Józefem, który został obarczony i zaszczycony tym przywilejem, obowiązkiem(?). Przez wiele lat nie potrafiłem zrozumieć, dlaczego.
  Najstarsi z pokolenia zawsze byli twardzi. Oni decydowali o tym, w jakiej kolejności i komu trzeba pomóc. Na nich można się było wesprzeć, im powierzyć sekrety, od nich oczekiwać wybaczenia. Dla nowego pokolenia byli wzorcami i autorytetami. Każde młode chciało być takie jak wuj, dziadek, stryjek, jak Józef. Też chciałem być Józefem. Józefowie mieli barwne, ciekawe, nierzadko dramatyczne życiorysy. Skupię się na jednym, tym, w którego byłem wpatrzony jako berbeć i nastolatek, który do dziś jest dla mnie kimś ważnym i wyjątkowym.
  Najstarszy brat mojego ojca. Niewysoki, szczupły mężczyzna o kędzierzawej bujnej czuprynie z od zawsze wplecionymi w nie srebrnymi pasmami. Kiedy się śmiał, śmiało się w nim wszystko, kiedy był poważny, wszystko dookoła zdawało się wsłuchiwać w tę powagę, bo za chwilę padnie pewnie jakieś ważne zdanie, słowo. Wszyscy się z nim liczyli, wszyscy go słuchali. Nie zabiegał, ani nigdy nie starał się o to by tak było, to się działo samo. Czasami wydawał się wstydzić i krępować, gdy zauważał, jakim szacunkiem cieszy się w całej rodzinie. Zawsze z przyjemnością opowiadałem, czego dokonał, kim był.
  Na wojnę poszedł z ojcem. Do niewoli także trafili razem. Dziadek z odłamkiem w nodze ugrzązł w obozie jenieckim, wujek uciekał dwukrotnie. Za drugim z sukcesem. Dotarł do Francji i partyzantki, nie zabawił w niej zresztą drugo. Wydany przez jakiegoś francuskiego komunistę ucieka do Anglii. Potem Afryka i Włochy. Służył w II Korpusie Polskim w IV Wołyńskim Batalionie Piechoty, w ramdze porucznika. Przychodzi koniec wojny i znowu Anglia, dziewczyna niemówiąca po polsku, ale do serca i rozterki - Wracać, nie wracać? Wielu było przeżywających podobne dylematy, wielu zostało i wielu wróciło.
  W 1949 bezpieka zgarnęła go wprost ze statku. Z więzienia wypuścili go tuż przed śmiercią Stalina. Do domu wszedł tak jak zszedł ze statku, tylko mundur na nim wisiał, a włosy nabrały tego szlachetnego srebrnego połysku. Podobno zamknął się w pokoju na tydzień, by potem przez całą noc rozmawiać ze swoim ojcem. Ponoć właśnie po tej rozmowie widziano dziadka z rękoma zakrywającymi twarz i łzami wypływającymi spod nich. Dzisiaj myślę, że te łzy uratowały go przed babcią, bo były to jedyne łzy, jakie widziała płynące z oczu jej męża. Moja babka, bowiem była twardsza i bardziej pryncypialna niż wszyscy Józefowie razem wzięci. Kochana i uwielbiana z tą samą mocą z jaką się jej obawiano. 
  Po tej rozmowie wuj Józef wrócił z wojny. Ożenił się, urodzili mu się dwaj synowie, co dziwne żaden z nich nie nosi imienia swego ojca, dziada, pradziada. Żadnemu z nich nie przekazano kluczy do rodzinnych tajemnic, wszyscy przysłuchiwaliśmy się opowieściom, które powierzała nam babcia. Wszyscy zaglądaliśmy do szafy gdzie wisiał jego i dziadkowy mundur. Szafy, w której babcia skrzętnie przechowywała historię, a my głodni bohaterskich tajemnic po każdej lekcji ukradkiem, jeszcze raz zerkaliśmy do niej chciwie, tak jakbyśmy zaglądali do Narni. Chcąc nie chcąc jesteśmy przesiąknięci jej zapachem, ścieżkami, które zaprowadziły nas tu gdzie jesteśmy.
  Mój ojciec jest najmłodszym synem swojego ojca. Do tego tym, który zawsze przeciwstawiał się matce i obyczajom, dlatego był zaskoczony jej żądaniem, co do imienia swojego pierworodnego. Chyba tak samo jak tym, że „najstarszy” jego brata nie nosi magicznego imienia, jak mawia. Ustąpił tylko połowicznie, w zamian za zaakceptowanie żony.
  Całkiem niedawno, tuż po śmierci wuja Józefa, opowiedział mi, co wydarzyło się podczas nocnej rozmowy między ojcem i synem. Dał mi też eksponat do starej szafy, małą książeczkę w czerwonej okładce ze zdjęciem mężczyzny o kędzierzawych, lekko szpakowatych włosach.
Dlatego wuj wyszedł tuż przed, nie po śmierci Stalina, też Józefa.
  Tak oto moja babka ustami mojego ojca udzieliła mi ostatniej lekcji. Kocha się w naszej rodzinie ponad miarę, rozumie i wybacza. Nie zapomina się jednak nigdy, ani tego, że do niej należysz, ani tego, że ją zdradzasz.
Jestem, więc ni to Tomasz, ni to Józef. Facet z kluczami do tajemnic starej szafy.